به منظور د ستیابی به اطلاعات لازم جهت مدیریت کار آمدتر مزارع ذرت و ارزیابی الگوهای کاشت و تراکم بوته و افزایش کارایی مصرف آب از طریق آبیاری فاروهای کشت شده ذرت به صورت یک در میان، آزمایشی به صورت طرح کرت های خرده شده نواری (Strip split plot) در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار روی ذرت رقم هیبرید 704 در سال های 83- 1382 در اراضی مرکز تحقیقات کشاورزی جیرفت به اجرا رسید. در این مطالعه فاصله بین ردیف های ذرت به عنوان عامل عمودی در سه سطح (75، 70 و 65 سانتی متر)، الگوی کاشت به عنوان عامل افقی، شامل کاشت تک ردیفه و کاشت دو ردیفه در پشته عریض و حذف یک در میان آبیاری و تراکم بوته در سه سطح (85، 75 و 65 هزار بوته در هکتار) به عنوان کرت فرعی مورد بررسی قرار گرفتند . نتایج بدست آمده از مجموع دو سال اجرای آزمایش حاکی از آنست که: اثر الگوی کاشت و تراکم بوته در سطح آماری 1% بر عملکرد دانه ذرت معنی دار بود. اثر فاصله ردیف های کاشت و اثر متقابل فاصله ردیف کاشت × الگوی کاشت × تراکم بوته در سطح آماری 5% معنی دار شد. بالاترین عملکرد دانه ذرت از فاصله ردیف 65 سانتی متر به میزان 13.46 تن در هکتار و بالاترین عملکرد دانه ذرت از الگوی کاشت یک ردیفه معمولی به میزان 14.24 تن در هکتار بود که حدود 16% نسبت به الگوی دو ردیفه و حذف یک در میان آبیاری جویچه ها، برتری نشان داد (اثرات اصلی). با افزایش تراکم بوته عملکرد دانه افزایش پیدا کرد، بطوریکه بالاترین عملکرد دانه ذرت از تراکم 85 هزار بوته در هکتار (13.87 تن در هکتار) بدست آمد. از اثر متقابل بین سه فاکتور مورد بررسی بالاترین عملکرد دانه ذرت از تیمار فاصله ردیف 70 سانتی متر + الگوی کاشت یک ردیفه + تراکم 85 هزار بوته در هکتار (16.08 تن در هکتار) بدست آمد. و بنابراین همین تیمار برای منطقه جیرفت توصیه شد.

چکیدهسابقه و هدف: آب یکی از عوامل محیطی است که تأثیر عمده ای بر رشد و میزان مواد مؤثره گیاهان دارویی دارد. گیاهان در طی دوران رشد خود با تنش های متعدد محیطی مواجه می شوند. هر یک از این تنش ها می توانند بسته به میزان حساسیت و مرحله رشد گونه گیاهی، اثرات متفاوتی بر رشد، متابولیسم و عملکرد آن ها داشته باشند. مدیریت مصرف عناصر غذایی نیز از جمله عواملی است که در کنار مدیریت مصرف آب عملکرد کمی و کیفی گیاهان زراعی و دارویی را تحت تأثیر قرار می دهد. فسفر نیز یک ماده مغذی ضروری برای رشد گیاه است. به رشد ریشه، بلوغ گیاه و رشد بذر کمک می کند. فسفر در کنار نیتروژن و پتاسیم یکی از مهم ترین عناصر حیات گیاهی است. خاک به دلایل مختلفی از جمله شسته شدن در اثر باران از فسفر تهی می شود. بنابراین، کشاورزی مدرن متکی به استفاده از کودهای مبتنی بر فسفر است. به همین دلیل این مطالعه به منظور بررسی اثر رژیم آبیاری، فاصله ردیف کاشت و کود فسفره بر عملکرد و اجزای عملکرد سیاه دانه طراحی و اجرا شد.مواد و روش ها: آزمایش به صورت اسپلیت پلات فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در سال 1396 در مزرعه تحقیقاتی شرکت زیبااندیشان اصفهان اجرا شد. سه سطح رژیم آبیاری (50، 100 و 150 میلی متر تبخیر آب از تشتک تبخیر کلاسA ) به عنوان فاکتور اصلی، سه سطح کود فسفر (0، 75 و 150 کیلوگرم در هکتار سوپرفسفات تریپل) و سه سطح فاصله ردیف کاشت (20، 30 و 40 سانتی متر) به عنوان فاکتورهای فرعی مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها: نتایج نشان داد که اثر متقابل سه گانه رژیم آبیاری، کود فسفر و فاصله ردیف کاشت بر تمام صفات به جز نسبت وزن دانه به کپسول در سطح احتمال یک درصد معنی دار بود. بیشترین تعداد دانه در کپسول (115 عدد)، وزن هزار دانه (2 گرم) و عملکرد دانه در بوته (2/19 گرم بر گیاه) از رژیم آبیاری 50 میلی متر، فسفر 150 کیلوگرم در هکتار و فاصله ردیف کاشت 30 سانتی متر، بیشترین عملکرد دانه (5907 کیلوگرم در هکتار) و بیولوژیک (8650 کیلوگرم در هکتار) از رژیم آبیاری 50 میلی متر، فسفر 150 کیلوگرم در هکتار و فاصله ردیف کاشت 20 سانتی متر و بیشترین شاخص برداشت (9/69 درصد) از رژیم آبیاری 100 میلی متر، فسفر شاهد و فاصله ردیف کاشت 40 سانتی متر به دست آمد. نتیجه گیری: براساس نتایج به دست آمده در این آزمایش می توان بیان کرد که اگرچه با افزایش فاصله ردیف و کاهش تراکم، سهم هر بوته از آب، موادغذایی و نور افزایش و این امر سبب افزایش تعداد دانه در کپسول، وزن هزار دانه و عملکرد دانه در بوته می شود ولی با توجه به اینکه در زراعت عملکرد دانه به عنوان مهم ترین شاخص ارزیابی می باشد لذا در شرایط مشابه رژیم آبیاری 50 میلی متر، فسفر 150 کیلوگرم در هکتار و فاصله ردیف کاشت 20 سانتی متر توصیه می گردد.کلید واژه ها: تغذیه گیاه، شاخص برداشت، عملکرد بیولوژیک، کشاورزی پایدار، گیاه دارویی.

به منظور بررسی تاثیر تراکم بوته و فاصله ردیف کاشت بر عملکرد و اجزای عملکرد سویا رقم L17، آزمایشی طی سال 1389 در ایستگاه تحقیقات کشاورزی ساعتلوی شهرستان ارومیه اجرا گردید. این آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. فاکتور تراکم بوته در چهار سطح 20، 30، 40 و 50 بوته در مترمربع و فاکتور فاصله ردیف کاشت در سه سطح 30، 40 و 50 سانتی متر بود. نتایج نشان دادند که سطوح تراکم بر صفات ارتفاع بوته، تعداد شاخه فرعی، وزن صد دانه، تعداد دانه در بوته، وزن خشک بوته، عملکرد دانه و شاخص برداشت معنی دار بود. با افزایش تراکم بوته عملکرد دانه از 1743 کیلوگرم در هکتار در تیمار 20 بوته در مترمربع به 2272 کیلوگرم در هکتار در تیمار 30 بوته در مترمربع افزایش نشان داد و پس از آن کاهش یافت. فاصله بین ردیف نیز بر تمام صفات به جز تعداد شاخه فرعی تاثیر معنی داری داشت. بیشترین عملکرد دانه با میانگین 2291 کیلوگرم در هکتار مربوط به فاصله ردیف 30 سانتی متر بود که نسبت به تیمار فاصله ردیف 50 سانتی متر 798 کیلوگرم در هکتار افزایش نشان داد. اثرات متقابل دو فاکتور بر صفات تعداد دانه در بوته، وزن خشک بوته و عملکرد دانه معنی دار بود. کمترین عملکرد دانه با میانگین 1072 کیلوگرم در هکتار به تراکم 50 بوته در مترمربع در فاصله کاشت 50 سانتی متر تعلق داشت و بیشترین عملکرد دانه نیز در تراکم 40 بوته در مترمربع با فاصله ردیف 30 سانتی متر با میانگین 2815 کیلوگرم در هکتار به دست آمد.

این آزمایش با هدف بررسی اثر فواصل روی ردیف و بین ردیف و آرایش کاشت بر اجزای عملکرد، عملکرد دانه و عملکرد روغن کدو پوست کاغذی (Cucurbita pepo L.)، در سال زراعی 88-1387 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد بصورت کرت های دوبار خرد شده و در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. فاصله بین ردیف در دو سطح (1 و 2 متر)، فاصله روی ردیف در دو سطح (20 و 40 سانتیمتر) و دو آرایش کاشت (یکطرفه و دو طرفه) به ترتیب به عنوان فاکتور اصلی، فاکتور فرعی و فاکتور فرعی فرعی در نظر گرفته شدند. نتایج نشان داد که اثر فاصله بین ردیف بر تعداد دانه در میوه معنی دار (p0.05≥) بود. اثر فاصله روی ردیف بر تعداد میوه، تعداد دانه در میوه، عملکرد دانه، درصد روغن و عملکرد روغن معنی دار (p0.05≥) بود. آرایش کاشت تاثیر معنی داری (p0.05≥) بر تعداد میوه، وزن هزار دانه، عملکرد دانه و روغن داشت. اثر متقابل فاصله بین و روی ردیف بر تعداد میوه، تعداد دانه در میوه و درصد روغن کدو پوست کاغذی معنی دارp0.05≥) ) بود. اثر متقابل فاصله روی ردیف و آرایش کاشت بر تعداد میوه و درصد روغن کدو پوست کاغذی معنی دار ((p≥0.05 بود. افزایش فاصله روی ردیف از 20 به 40 سانتیمتر باعث کاهش عملکرد دانه از 697 به 631 کیلوگرم در هکتار شد. بیشترین و کمترین عملکرد دانه به ترتیب در آرایش دوطرفه و یکطرفه با 715 و 613 کیلوگرم در هکتار حاصل شد. نتایج بین اجزای عملکرد و عملکرد دانه و روغن بیانگر آن بود که بین تعداد میوه و عملکرد دانه و روغن و همچنین بین عملکرد دانه و روغن کدو پوست کاغذی همبستگی مثبت و معنی داری وجود داشت. بدین ترتیب چنین بنظر می رسد که تنظیم فاصله روی ردیف و آرایش کاشت، بدلیل کاهش رشد رویشی کدو پوست کاغذی باعث افزایش تولید میوه و در نتیجه افزایش عملکرد دانه و روغن این گیاه شد.

به منظور بررسی تاثیر فواصل ردیف کاشت و تراکم بوته بر عملکرد و اجزا عملکرد ذرت دانه ای سینگل کراس 711 آزمایشی در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ابهر در بهار سال 1384 با استفاده از آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار انجام شد. عامل های آزمایش شامل ردیف کاشت با فواصل 45، 60 و 75 سانتی متر و تراکم بوته 50، 65 و 80 هزار بوته در هکتار در نظر گرفته شد. نتایج نشان داد با افزایش فاصله ردیف کاشت، وزن خشک ساقه در مراحل شروع گرده افشانی و رسیدگی فیزیولوژیکی، وزن هزار دانه، عملکرد، شاخص برداشت و تعداد دانه در بلال به طور معنی داری افزایش یافتند. همچنین با افزایش تراکم بوته، وزن خشک برگ در مرحله انتقال، شروع گرده افشانی و رسیدگی فیزیولوژیکی، وزن خشک ساقه در مراحل شروع گرده افشانی و رسیدگی فیزیولوژیکی، وزن خشک بلال و عملکرد دانه تحت تاثیر تراکم بوته قرار گرفت. اثر متقابل فاصله ردیف و تراکم بوته بر وزن خشک ساقه در مرحله رسیدگی فیزیولوژیکی، قطر ساقه در مرحله شروع گرده افشانی و عملکرد دانه معنی دار گردید. بر اساس نتایج حاصل فاصله ردیف 75 سانتی متر با تراکم 8 بوته در متر مربع برای تولید ذرت سینگل کراس 711 در شرایط مشابه آزمایش مناسب تر می باشد.

گسترش کشت باقلا (Vicia faba L.) می تواند پایداری سیستم های زراعی را بهبود بخشیده و مزایای مهم دیگری را درپی داشته باشد. با این حال، در رابطه با جنبه های مختلف مدیریت تولید این گیاه، اطلاعات اندکی وجود دارد. از این رو، این آزمایش به منظور مطالعه واکنش عملکرد و اجزای عملکرد دانه و غلاف سبز و تعدادی دیگر از ویژگی های زراعی باقلا رقم برکت به فاصله بین و داخل ردیف در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی به صورت فاکتوریل در سه تکرار در سال زراعی 89-1388 در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان اجرا شد. فاکتورهای آزمایش شامل فاصله بین ردیف (15،30، 45 و 60 سانتی متر) و فاصله بین بوته ها در ردیف (10، 5 و 15 سانتی متر) بود. نتایج تجزیه واریانس، حاکی از تاثیر معنی دار فاصله بین و داخل ردیف و اثر متقابل آنها بر عملکرد غلاف سبز، عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک بود. با افزایش فاصله بین ردیف ها عملکردها کاهش یافتند و در هر یک از فاصله بین ردیف ها به استثنای فاصله 15 سانتی متر، با افزایش فاصله داخل ردیف ها عملکرد کاهش یافت. در فاصله بین ردیف 15 سانتی متر، کمترین عملکرد دانه و غلاف سبز از فاصله داخل ردیف 5 سانتی متر به دست آمد؛ اما بین دو فاصله دیگر، اختلاف معنی داری وجود نداشت. به طورکلی، در این مطالعه با افزایش تراکم بوته بین 11 و 67 بوته و همچنین در تراکم های برابر، در تیمارهای با توزیع یکنواخت تر بوته ها عملکردها بهبود یافتند. در میان اجزای عملکرد، اندازه دانه تحت تاثیر فاکتورهای آزمایش قرار نگرفت. تعداد دانه در غلاف فقط تحت تاثیر فاصله داخل ردیف قرار گرفت؛ اما تعداد غلاف در بوته به طور معنی داری تحت تاثیر هر دو فاکتور و اثر متقابل آنها قرار گرفت. تغییر تعداد غلاف در واحد سطح، مهم ترین دلیل تغییرات عملکرد بود. نتایج به دستامده حاکی از واکنش قابل توجه عملکرد باقلا به فاصله بین و داخل ردیف و ضرورت مطالعه اثر متقابل این فاکتورها با سایر عوامل مانند تاریخ کاشت و رقم می باشد.

به منظور بررسی اثرات فاصله ردیف و تراکم بوته بر عملکرد و اجزای عملکرد سه رقم سویا، در سال 1379 آزمایشی بصورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 3 تکرار در مزرعه ای واقع در 22 کیلومتری غرب گرگان به اجرا درآمد. فاکتورهای مورد بررسی عبارت بودند از: رقم در سه سطح (ویلیامز، Perx×T1 و T1×SRF، فاصله ردیف در سه سطح (25، 35 و 45 سانتی متر) و تراکم بوته در سه سطح (35، 45 و 55 بوته در مترمربع). صفات مورد ارزیابی شامل تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در بوته، تعداد دانه در غلاف، عملکرد دانه در بوته، وزن صد دانه، عملکرد نهایی و شاخص برداشت بود. نتایج نشان داد که اثر رقم بر تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در بوته، تعداد دانه در غلاف، وزن صد دانه و شاخص برداشت بسیار معنی دار و اثر آن بر عملکرد دانه در بوته و عملکرد نهایی معنی دار بود. اثر تراکم بر تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در بوته و عملکرد دانه در بوته بسیار معنی دار بود. رقم Per×T1 دارای بیشترین تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در بوته، عملکرد دانه در بوته و عملکرد نهایی بود. اگرچه اثر فاصله ردیف بر هیچ یک از صفات مورد ارزیابی معنی دار نشد، اما نتایج حاصل از مقایسه میانگین ها نشان داد که تعداد غلاف در بوته تحت تاثیر فاصله ردیف قرار گرفت و با افزایش فاصله ردیف بر تعداد آن افزوده شد. همچنین اثر تراکم بر تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در بوته و عملکرد دانه در بوته بسیار معنی دار بود به طوری که با افزایش تراکم، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در بوته و عملکرد دانه در بوته کاهش یافت.